مجتمع پذیرایی فرهنگی گپ » تاریخچه حمام گپ/قسمت دوم
تلفن : 33339999-066 و ۰۹۱۶۳۶۷۷۷۴۸
به گذشته خوش آمدید
برای مطالعه درباره ی مجموعه و تاریخچه حمام کلیک کنید

کاربری قسمت های مختلف حمام گپ

 

  • ورودی‌ها

چنان‌که گفته شد، حمام بزرگ در مرکز بازار کهنه‌ی خرم‌آباد و در ابتدای راسته‌ی مسگران (خیابان حافظ فعلی) قرار دارد و درِ اصلی آن به این راسته باز می‌شود. ورودی دیگر این حمام در گذشته به صحن مسجد بازار (توتونچی) باز می‌شده که بعدها از آن مجزا شد و اینک به راسته‌ی سراجان (خیابان فردوسی فعلی) ختم  می‌شود.

همین ورودی در گذشته از طریقِ کوچه‌ای کم‌عرض، به محله‌ی امام‌زاده زید بن علی(ع) منتهی می‌شده تا بانوانی که قصد استحمام دارند، مجبور نباشند که از معابر میانِ بازار، رفت و آمد کنند.

حمام بزرگ در حدود ۸۳۰ متر مربع، مساحت اعیانی دارد. درِ ورودی غربی این بنا که مستقیماً در راسته‌ی مسگران باز می‌شده، به سبب تعریض معبر، تغییر شکل یافته؛ اما درِ شرقی آن، به شکل اولیه‌ی خود، باقی مانده است. عرض این در، حدود یک متر و بلندای آن، ۱۸۰ سانتی‌متر است. تنگیِ‌ ورودی گرمابه، به خاطر جلوگیری از خروج سریع هوای گرمِ درونی و تبادل آن با هوای سردِ بیرونی بوده است.

 

1458928418_photo_2016-03-25_22-20-0923 - Copy4787857_475

 

  • سربینه

پس از ورودی، هشتی کوچکی به قطر دو و نیم و ارتفاع سه متر وجود دارد که مستقیماً به فضای سَربینه متصل می‌شود. این هشتی را «پیشخوان» نیز می‌گفتند. «سربینه»، بزرگ‌ترین فضای حمام است و ۱۴۶ متر مربع وسعت دارد. این مکان، فضای عمومی گرمابه محسوب می‌شده و محلی برای رختکن، اصلاح موی سر و ریش، استراحت، صرف غذا و… بوده است.

سربینه‌ی حمام بزرگ، گنبدی مرکزی به ارتفاع شش و نیم متر دارد که بر چهار ستون سنگی سوار شده است. قطر هر کدام از این ستون‌ها در قطورترین قسمت، ۴۰ و ارتفاع آن‌ها با احتساب سرستون، ۲۱۰ سانتی‌متر است. برای ثابت ماندن سرستون به روی ستون‌ها، درون آن‌ها را سوراخ و با سرب گداخته، پُر کرده‌اند. بین این چهار ستون را، چهار طاقِ شاه‌تویزه‌ای زده‌اند تا بارِ گنبد به وسیله‌ی آن‌ها، به طاق‌های کناری و نهایتاً به دیوارهای مجاور انتقال یابد.

دور تا دور سربینه سکویی وجود دارد که از کف آن، نیم متر بلندتر است. در زیرِ گنبد، فضای مستطیل شکلی به ابعاد ۶×۵ متر قرار گرفته که حوضی سنگی، زینت‌بخش وسط آن است. اطراف این فضا، طاقچه‌های کوچکی تعبیه شده که محل گذاشتن کفش‌ها و سایر البسه بوده است. این قسمت را «کفش‌کنِ» حمام می‌گفتند.

در ضلع شرقی سربینه، حجره کوچکی و پَسْتومانندی برای ستردن موهای زائد تعبیه شده که به «نوره‌کش‌خانه» موسوم بوده است. دو حجره‌ی بزرگ دیگر نیز در دو سمت سربینه وجود دارد که ابعاد هر کدام، در حدود ۵×۳ متر می‌باشد.

57315581

  • میان‌در

فضای سربینه، توسط هشتی کوچکی که در ضلع شمالی آن قرار دارد، به حمام گرم و یا به اصطلاح «گرمخانه» متصل می‌گردد. این هشتی را اصطلاحاً «میان‌در» می‌گفته‌اند. قرار گرفتن میان‌در در بین سربینه و گرمخانه، علاوه بر جلوگیری از هـدر رفتن گـرما، باعث می‌شده که بـدن انسان به مـرور به فضـای گرم و مرطوب داخل گرمخانه عادت کند. یکی از اضلاع میان‌در، به دالانی باز می‌شود که به آبریزگاه حمام منتهی می‌گردد.

 

  • گرمخانه

معماری گرمخانه، تقریباً شبیه به سربینه است و گنبد مرکزی آن نیز، بر چهار ستون سنگی، استوار می‌باشد. مساحت گرمخانه با احتساب خزانه و حجره‌های اطراف، به ۱۸۵ متر مربع می‌رسد. در ابتدای گرمخانه، حوضچه‌ی سنگیِ کوچکی به ابعاد ۱۵۰×۸۰ سانتی‌متر وجود دارد که برای آب کشیدن کفِ پاها، پس از استحمام است.

در قسمت دیگری از گرمخانه، سجاده و مُهری از سنگ تعبیه شده که در نوع خود، جالب توجه می‌باشد. اِزاره‌ی گرمخانه نیز همانند ازاره‌ی سربینه، به ارتفاع یک متر کاشی‌کاری شده است.

در گرمخانه علاوه بر استحمام، مراسم دیگری از جمله زایمان، حنابندان، حجامت، تراش‌عباس (که در روز هفتم محرم انجام می شده)، حمام عروس و… صورت می‌گرفته است.

124 (2)

 

  • گاو چرخ

آب حمام توسط چرخی بزرگ و با دلو چرمی از چاه کشیده می‌شده است. از آن‌جا که این چرخ توسط یک گاو به چرخش درمی‌آمده، از آن با عنوان «گاوچرخ» یاد می‌کنند. برای مسیر حرکت گاو، دالانی نسبتاً طویل (اندکی بیش‌تر از عمق چاه) ساخته‌اند که مکان نگهداری آن نیز بوده است. در کنار این دالان، انباری دواشکوبه‌ای برای ذخیره‌ی سوخت وجود دارد.

4787863_372

  • بام حمام

راه دسترسی به بام حمام بزرگ، از طریق پلکانی حاصل می‌شود که در کنار چاه حمام قرار دارد. برای هموار و هم‌سطح شدن بامِ حمام و استفاده از فضای آن برای برخی امور از جمله خشک کردن البسه و ذخیره‌سازی سوخت، طاق‌های کوچکی بر روی طاق‌های اصلی زده‌اند که اصطلاحاً به آن‌ها «کانه» می‌گویند. پس از این کار، روی بام را آجرفرش کرده‌اند تا از نفوذ رطوبت در سقف، جلوگیری به عمل آید. در گذشته پلکان دیگری نیز در کنار ورودی غربی حمام وجود داشته که اکنون مسدود است.

119

 

دسته بندی ها : دسته‌بندی نشده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری ... لطفا کمی صبر کنید